حقوق تاریخی ایران در دریای مازندران (کاسپیان)

قسمت اول

حقوق تاریخی ایران در دریای مازندران (کاسپیان)

دکتر هوشنگ طالع - عبدالله مرادعلی بیگی

پیش‌گفتار

می‌دانیم که تمام جهانیان دریای شمالی ایران را به نام یکی از کهن‌ترین اقوام ایرانی، یعنی «کاسپی‌ها» که در زمان باستان ساکن کرانه‌های این دریا بودند، «دریای کاسپین» می‌نامند.[1] این را نیز می‌دانیم که در طول سده‌های بسیار تا به امروز نام «مازندران» بر این دریا، بیش از هر نام دیگری به گوش فرزندان این سرزمین خوش آهنگ بوده است.

اما این را نمی‌دانیم چرا چند سالی است که تعدادی از نهادهای سیاسی، فرهنگی و آموزشی کشور به هنگام نام بردن از این دریا، به جای نام‌های ایرانی مطرح آن در ایران و جهان، از نام جعلی و مطرود «خزر» استفاده می‌کنند. حال آنکه در هیچ اثر تاریخی و جغرافیایی که از دوران باستان به دست ما رسیده هرگز از این دریا با نام خزر یاد نشده است.

از نوشته‌های «هکائتوس میلتی»(Hekataios Milesios) جغرافی نگار یونانی که قبل از هرودوت می‌زیست (کمابیش 480-546 پ.م) پیداست که این دریا به نام «دریای هیرکانی» (دریای گرگان) خوانده می‌شد.[2] گویا اول کس از میان مورخان باستان هرودوت بود که در اثر تاریخی خود آن را «دریای کاسپین) ثبت کرد.[3]

از آن زمان تا به امروز در همه‌ی جهان، این دریا با همین نام کهن ایرانی شناخته می‌شود و همه‌ی جهانیان آن را دریای کاسپین می‌نامند. در نقشه­های جغرافیایی جهان نیز همین نام است که کاربرد علمی و عملی دارد.

اما پس از ظهور اسلام، مورخان و جغرافی‌نگاران مسلمان که به شرح احوال تاریخی اقوام ساحل‌نشین دریای شمالی ایران پرداختند، در بیان موضع و موقعیت جغرافیایی سرزمین قلمرو هر قوم، ناچار اسامی بومی هر بخش از آب­های کرانه‌ای دریا را که از نام محل و قوم مردم ساحل‌نشین همان بخش برگرفته بودند، در آثار خود آوردند. همان گونه که امروزه ما به همان شیوه، اسامی محلی و بومی مصطلح میان ساحل‌نشینان در یک محدوده ساحلی را برای آب­های کرانه‌ی آن بخش به‌کار می‌بریم. برای مثال می‌گویم : دریای انزلی، دریای چمخاله، دریای رامسر و ... از این‌رو در عصر اسلامی و در میان مسلمانان نام‌های چندی مانند : مازندران، تبرستان، آبسکون، گرگان (هیرکانیای باستان)، گیلان، دیلم، قزوین (کاسپین) و نیز خزر و غیر آن از برای این دریا پیدا شد. چنان که گفته شد این نام‌ها در آثار این نویسندگان تنها معرف حوزه‌ی محدودی از آب‌های کرانه‌ای بود و گاه قلمرو حضور و یا اقتدار قومی را در طول ساحل مورد نظر می‌رسانید.

«خزر» هم یکی از همان چند نام و عنوانی بود که نویسندگان مسلمان به دلیل سکونت قومی بدین نام در استپ‌های مجاور کرانه‌های شمال غربی دریای شمالی ایران، بر آب‌های کرانه‌ی آن بخش از دریا داده بودند. خزرها هیچ‌گاه حضوری گسترده بر گستره‌ی آب‌های دریای شمالی ایران نداشتند. زیرا چیرگی خوی صحراگردی بر آنان، سبب پرهیزشان از دریا می‌شد. از این رو قلمرو این نام حتا در اوج اقتدار و قدرتمداری خزرها، هرگز محدوده‌ای فراتر از آب‌های کرانه‌ی میان دو سوی دهانه‌ی رود ولگا (رود اتل) تا سواحل شمال «دربند» (باب‌الابواب)، در آن سوی مرزهای ایران زمین را در برنمی‌گرفت.

گذشته از آن، طول دوران حضور خزرها در بستر تاریخ نیز چندان دراز نبود. آنان در سده­ی چهارم میلادی در منطقه­ی سفلای رود ولگا پیدا شدند و در سده­ی دهم میلادی، به انهدام گراییدند.[4] پیش از پیدا شدن خزرها در کناره‌ی رود ولگا، این سرزمین محل زیست «سکاهای آریایی» بود.

در برابر، از باستان زمان، بیش‌تر سواحل و آب‌های دریای شمالی ایران، در قلمرو تاریخی، قومی، فرهنگی، تمدنی و سرزمینی ایران قرار داشته است.

خزرها قومی وحشی، متجاوز و خون‌ریز بودند. اقوام سرزمین‌های همسایه از هجوم پی‌درپی آنان که برای غارتگری انجام می‌شد و با شقاوت و بی‌رحمی بسیار همراه بود، پیوسته در وحشت مرگ بسر می‌بردند. سرزمین‌های آبادان و پرنعمت ایران در قفقاز از آفت هجوم آنان بارها دستخوش ناامنی و ویرانی گسترده شده بود. در جنگ­های ایران و روم در عصر خسروپرویز، خزرها از متحدان اصلی رومیان در حمله به ایران بودند.[5] روس‌ها یک بار در دوران خلافت عباسیان به کمک و مساعدت خزرها پای به دریای مازندران گشودند و سواحل مازندران، گیلان و اران را به باد غارت و کشتار دادند.[6]

ایرانیان در عصر خسرو انوشیروان برای جلوگیری از یورش‌های خانمانسوز این قوم خون‌ریز، بر تنها گذرگاه طبیعی عبور این هجوم‌گران به سرزمین قفقاز، در حدفاصل کوه و دریا سدی محکم بستند و آن را «دربند» ساختند.[7] برخی به غلط ساختن این سد را به اسکندر گجستک نسبت می‌دهند و «سد سکندر»ش می‌خوانند. این سد که مرز ایران با انیران در آن منطقه بود. در عصر اسلامی نیز به دفعات مورد مرمت قرار گرفت و تا چند قرن، کار دفاع از سرزمین‌های ایرانی نشین قفقاز را برای مدافعان در برابر هجوم اقوام صحراگرد شمالی، آسان می‌کرد.

موقعیت طبیعی

دریای مازندران (کاسپیان)، میان طول‌های 38 درجه و 46 دقیقه و 34 درجه 54 درجه شرقی و عرض 34 درجه و 36 دقیقه و 33 درجه و 47 دقیقه شمالی و در شمال مرکزی ایران واقع است. این دریا از سوی باختر به جمهوری‌های آذربایجان (اران) و فدراسیون روسیه، از شمال به فدراسیون روسیه و جمهوری قزاقستان، از خاور به جمهوری قزاقستان و ترکمنستان و از جنوب به ایران محدود است.

درازای این دریا (از جنوب به شمال) حدود 1200 کیلومتر و پهنای آن در پهن‌ترین نقطه (در شمال) 554 کیلومتر و باریک‌ترین ناحیه‌ی آن (میان شبه‌جزیره آبشوران و دماغه‌ی کواولی) ، 202 کیلومتر است. بدین‌سان، میانگین پهنای دریای مازندران، حدود 300 کیلومتر برآورد می‌شود.

ژرفای این دریا در شمال بسیار کم است. به طوری که ژرفای چهار پنجم این بخش از دریای مازندران، کم‌تر از 10 متر است. این دریا در بخش میانی، 170 تا 790 متر عمق دارد. بخش‌های ژرف این دریا در قسمت جنوبی قرار دارد و عمق آن میان 334 تا 980 متر است. گودی متوسط این دریا 180 متر و سطح آن با توجه به افزایش و کاهش، کمابیش 26 متر پایین‌تر از سطح دریاهای آزاد است.

در این‌جا، باید یادآور شود که حوزه‌ی جنوبی دریای مازندران با پهنه‌ای کمابیش 156 هزار کیلومترمربع، گرچه حدود 36 در 100 از مجموع وسعت این دریا را دربر می‌گیرد، اما گًنج (حجم) آب این بخش، خیلی بیش‌تر از مجموع دو بخش شمالی و میانی است.

پیرامون دریای مازندران (بدون در نظر گرفتن جزیره­ها) کمابیش 6400 کیلومتر تعیین و اعلام شده است. از این میزان، 992 کیلومتر یعنی از خلیج حسن قلی (در خاور) تا آستارا (در باختر) در قلمرو ایران قرار دارد.

دریای مازندران با پهنه‌ی کمابیش 424 هزار کیلومتر مربع [8] بزرگ‌ترین دریای بسته‌ی جهان است.[9] پهنه‌ی دریای مازندران در اثر افزایش یا کاهش آب این دریا، تغییر می‌کند. پهنه‌ی دریای مازندران در مقایسه‌ی با دریاچه‌های دور و بر آن، بیش از 6.5 برابر دریاچه‌ی خوارزم و کمابیش 90 برابر دریاچه­ی ارومیه است.

دمای این دریا به طور قابل ملاحظه‌ای متغیر بوده و بستگی کامل به آب و هوای نواحی اطراف آن دارد. در دی ماه میانگین دمای سطح آب دریای مازندران در شمال این دریا حدود 11 تا 12 درجه زیر صفر است، در حالی که میانگین دمای آب در همان زمان در بخش جنوبی، کمابیش 6 درجه بالای صفر می‌باشد.

بندرهای مهم دریای مازندران

1ـ آستاراخان (آستاراگان، هشترخان)

این بندر در دلتای رود ولگا (اتل)، قرار دارد. بندر آستاراخان، مهم‌ترین بندر بازرگانی فدراسیون روسیه در دریای مازندران است.

2ـ بادکوبه (باکو)

بندر بادکوبه، مرکز جمهوری آذربایجان (اران)، است. این بندر در کرانه‌ی جنوبی شبه جزیره‌ی آبشوران واقع است. بادکوبه از عمده­ترین بندرهای دریای مازندران و یکی از مناطق مهم نفتی است.

3ـ دربند

این بندر عمده‌ترین بندر جمهوری داغستان به شمار می‌رود. دربند در کرانه‌ی غربی دریای مازندران، میان بادکوبه و ماهاج قلعه (مرکز داغستان)، قرار گرفته است.

4ـ آلکساندروسک

این بندر، مهم‌ترین بندر بازرگانی جمهوری قزاقستان است.

5ـ‌کراسنوودسک

این بندر که در جمهوری ترکمنستان قرار دارد از بندرهای مهم کرانه‌های خاوری دریای مازندران است.

6ـ کوریو

بندری است در شمال دریای مازندران که در مصب رود اوران و در قلمرو فدراسیون روسیه واقع است.

7ـ بندرهای واقع در قلمرو ایران

مهم‌ترین بندرهای واقع در قلمرو ایران در کرانه‌های دریای مازندران عبارتند از : «انزلی»، «نوشهر»، «فریدون کنار»، «ترکمن» و «گز».

باید خاطرنشان کرد که بندر انزلی از مهم‌ترین بندرهای دریای مازندران است.

شك نكنيد ... اگر آقاي احمدي نژاد به اين جمله خود اعتقاد قلبي داشته باشد ((

 من با کسی شوخی ندارم. اگر به این نتیجه برسیم مدیر کلی کوتا هی و قصور داشته و مسوول بالاتر هم توجهی نشان نداده از آن مدیر کل تا معاون وزیر همه را عزل می کنم. کارها نباید روی زمین بماند

(( بايد بيش از ۷۰ درصد اين مديران كل دستگاههاي اجرايي استان مازندران را عوض كند و بگويد بس است دوسال زحمت كشيديد و بقول مازندراني ها ))  ته خنا بودم ....

(يادش بخير چه انتظارات و استقبالي .....چه فكر مي كرديم و چه شد ...سري به اداره ما هم بزند بد نيست )

بالاخره تو عزيز دلمي يا نه ؟؟؟

تصاويري از سفر دكتر احمدي نژاد به استان مازندران

سایت نوسازی نوشت : ابراهيم اعتصمام مديركل سازمان آموزش و پرورش استان سيستان وبلوچستان با بيان اينكه رساندن سبد كالا اختصاصي دولت به كارمندان آموزش وپرورش در مناطق دور افتاده مقدور نيست، از گرفتن و توزيع آن خودداري كرد.
به گزارش سرويس شهرستانهاي نوسازي به نقل از خبرنگار استاني سيستان و بلوچستان ، وي با بيان اينكه چون ما توانايي توزيع سبد كالاي اختصاصي دولت به كارمندان آموزش و پرورش را نداريم از آن صرف نظر كرديم و آن را دريافت نكرديم!!
ايشان همسر خود را كه سن او بيش از سن قانوني استخدام بوده و داراي نوه مي باشد به استخدام سازمان آموزش و ‍‍‍پرورش در آورده و وي را كه از سهميه استخدام شهرستان سراوان استفاده نموده، بلافاصله به زاهدان انتقال ميدهد. همچنين با استخدام دختر و عروس خود از سهميه سيستان،آنها را به زابل مي فرستد. براي اين استخدامهاي نا متعارف، معاونان رييس سازمان، بخشنامه اي را صادر كردند كه آن به بخشنامه ي زن مدير كل معروف شده است.
پسر وي نيز با سوء استفاده از موقعيت اداري پدرش با تاسيس شركتي خدماتي در استان، ادارات را مجبور به تامين نيروي خدماتي از شركت فوق مي نمايد. اختصاص سهميه گسترده به مناطق بلوچستان تحت فشار لابي نمايندگان بومي از ديگر اقدامات اين مدير استاني است وي از تعداد870 نفر سهميه تربيت معلم تنها 16 نفر را به زابل و زاهدان اختصاص داده و مابقي را جهت فعاليت در منطقه بلوچستان معرفي مي‌كند.
عملكرد ضعيف اين اداره سبب گشته است كه رتبه گروه هاي آموزشي استان كه در آغاز فعاليت دولت نهم در مقام نخست كشور بود به رتبه 28 تنزل يابد.
انتصاب مديران ضعيف و فاقد اعتبار كه به سبب فشارهاي باندهاي قدرت بر سر كارآمده وحمايت ميشوند سبب اختلال در امور آموزشي و ضعف ساختاري سازمان آموزش و پرورش استان گرديده است.

وزیر نفت خبر داد:
سهمیه بنزین خودروهای شخصی به 120 لیتر افزایش یافت

مدير حوزه هنري مازندران از برپايي يك دوره آموزش تخصصي هنر تذهيب در محل اين حوزه در شهر ساري خبرداد.

" عزيزالله محمدپور" روز دوشنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود:
اين آموزش تخصصي با حضور استاد " سليمان سعيدآبادي " از هنرمندان برجسته كشوراز امروزبه مدت سه ماه و يك هفته در ميان روزهاي شنبه برپا است.

وي هدف از برپايي اين آموزش تخصصي را افزايش تجربه و توانايي هنرمندان جوان و همچنين تكميل دوره‌هاي آموزشي براي هنرآموزان ذكركرد.

وي برپايي نمايشگاه ، دعوت از اساتيد ، برپايي اردوهاي هنري، بازديد از موزه‌ها و برگزاري كلاس‌هاي آموزشي در كليه مقاطع را از ديگر فعاليت‌هاي حوزه هنري مازندران در جهت افزايش توان هنري جوانان علاقمند به هنرهاي سنتي، تذهيب و نگارگري اعلام كرد.

وي اظهارداشت: حوزه هنري مازندران به عنوان يكي از مراكز فعال در عرصه نگارگري و تذهيب سعي دارد با نگاهي ويژه به اين هنرها كه ريشه ملي ومذهبي دارند، در جهت رشد و تقويت آن در جامعه گام‌هاي موثري بردارد.

مدير حوزه‌هنري مازندران همچنين از برپايي نمايشگاه آثار "اسكندر پور خرمي" در محل اين مركز طي روز گذشته خبر داد و گفت : در اين نمايشگاه تعداد ‪ ۲۲‬اثر نگارگري و تذهيب نيز با مضامين ديني و انقلابي از اين استاد به نمايش گذاشته شده است.